Organizatorem wydarzenia jest Podkarpacka Komisja Filmowa oraz Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie. W tegoroczną akcję włącza się także Muzeum Polaków Ratujących Żydów. Markowski program realizowany jest w ramach Podkarpackiej Resursy Kultury Pamięci oraz "Nocy w Muzeum Ulmów".

Od 2020 roku Podkarpacki Szlak Filmowy przybliża dzieje kinematografii na Podkarpaciu, tworząc unikalną skarbnicę wiedzy o produkcjach realizowanych w regionie. Celem Szlaku jest z jednej strony popularyzowanie kinematografii polskiej, a z drugiej upowszechnianie miejsc i historii będących bohaterami lub tłem powstałych w regionie produkcji. W ramach niego odbywają się pokazy filmowe, którym towarzyszą m.in. spotkania z twórcami oraz całoroczne działania edukacyjno-informacyjne w przestrzeni Internetu.

Systematyczna rozbudowa Podkarpackiego Szlaku Filmowego aktywnie wspiera ruch turystyczny o charakterze filmowym w całym regionie i stanowi część Strategii Województwa Podkarpackiego do 2030 roku, jako jedno z kluczowym zadań w zakresie kultury.

W tym roku w wydarzeniu uczestniczy Muzeum Polaków Ratujących Żydów, które przygotowało specjalne pokazy dwóch filmów: "Historia jednej zbrodni" oraz "Świat Józefa". Obie produkcje w różny sposób przybliżają losy rodziny Ulmów z Markowej - Józefa, Wiktorii oraz ich dzieci - którzy zapłacili najwyższą cenę za pomoc dwóm żydowskim rodzinom. Zestawienie tych tytułów nie jest przypadkowe: pozwalają one spojrzeć na tragedię wsi Markowa sprzed lat

z szerszej perspektywy, także tej ukazującej wydarzenia późniejsze.

"Historia jednej zbrodni" w reżyserii Mariusza Pilisa to filmowe śledztwo, które rekonstruuje tragiczne ostatnie chwile rodziny Ulmów. W filmie wykorzystano zbiory zdjęć wykonane przez Józefa Ulmę, Eilerta Diekena oraz fotografie reporterskie ze śledztwa poświęconego śmierci Ulmów, prowadzonego w latach 50. ubiegłego wieku. Dzięki dotarciu do niepublikowanych materiałów i wywiadom twórca weryfikuje powojenne losy sprawców ukazując m.in. ich bezkarność. Nie jest to zatem tylko i wyłącznie film dokumentalny o tematyce historycznej, ale również studium kultury pamięci i rozliczania zbrodni wojennych.

Drugą propozycją jest film dokumentalny "Świat Józefa" w reżyserii Rafała Wieczyńskiego. To poruszający zapis tragedii rodziny Ulmów oraz ich sąsiadów, odtworzony przez współczesnych badaczy i społeczność Markowej. Oprócz osobistych pamiątek, listów i fotografii autorstwa Józefa Ulmy, kluczowym źródłem są tu zeznania świadków z procesu jednego z morderców, Josepha Kokotta (1958 r.). Obraz dopełniają relacje ocalałych żydowskich mieszkańców

Markowej. W filmie wypowiadają się również współcześni historycy, członkowie Trybunału Beatyfikacyjnego oraz młodzież wsi Markowa. Dzieło stanowi głęboką retrospektywę pamięci, która poprzez pryzmat bezinteresownej odwagi bohaterów skłania do refleksji nad uniwersalnymi wartościami humanistycznymi. Konfrontacja obu obrazów zderza bezwzględną rzeczywistość niemieckiej okupacji z czystym, bezkompromisowym dobrem. To hołd złożony ludzkiemu heroizmowi i niezłomności, a także stanowczy sprzeciw wobec zatajania faktów. Filmy/obrazy unaoczniają również dwuznaczną siłę pamięci i przypominają o fundamentalnej potrzebie etycznego osądu wydarzeń już dziś historycznych.

Bezpośrednio po pokazach odbędą się spotkania z twórcami. Będzie to okazja do poznania okoliczności powstawania filmów oraz do wspólnej rozmowy o poruszonych w nich problemach. Następnie, w ramach ścieżki edukacyjnej "Noc w Muzeum Ulmów", zapraszamy na zwiedzanie ekspozycji stałej Muzeum Polaków Ratujących Żydów, której dziesięciolecie powstania obchodzimy w tym roku. Wizyta na wystawie, gdzie skupimy się na artefaktach i kwestiach poruszonych w filmach, stanowić będzie naturalne dopełnienie historii w nich prezentowanych.

***

Program Muzeum Polaków Ratujących Żydów:

7 sierpnia 2026

19:00 | Dom parafialny w Markowej, Markowa 1425

"Historia jednej zbrodni", reż. Mariusz Pilis, 2023 - projekcja filmu dokumentalnego

i spotkanie z reżyserem

21:00 | Muzeum Polaków Ratujących Żydów, Markowa 1487

"Noc w Muzeum Ulmów" - wizyta na wystawie stałej; oprowadzanie z przewodnikiem

8 sierpnia 2026

19:00 | Dom parafialny w Markowej, Markowa 1425

"Świat Józefa", reż. Rafał Wieczyński, 2009 - projekcja filmu dokumentalnego i spotkanie z

reżyserem

21:00 | Muzeum Polaków Ratujących Żydów, Markowa 1487

"Noc w Muzeum Ulmów" - wizyta na wystawie stałej; oprowadzanie z przewodnikiem

Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.