Nielegalna eksploatacja kopalin w ostatnich latach stała się przedmiotem wielu postępowań, które w większości kończyły się ustaleniem opłaty podwyższonej, na podstawie art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (t.j.:Dz.U.2023.633 ze zm.).

Być może, z powodu braku odpowiednich informacji, wydobycie kopaliny na swoje potrzeby z własnych nieruchomości, dla niektórych mieszkańców kończyło się "boleśnie" bo ustaleniem takiej opłaty, a powodem był np. brak wcześniejszego zgłoszenia zamiaru wydobycia kopaliny.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, możliwe jest wydobywanie bez koncesji piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), jeżeli jednocześnie wydobycie:

- będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych,

- nie przekroczy 10 m3 w roku kalendarzowym,

- nie naruszy przeznaczenia nieruchomości.Warunkiem legalności takiej działalności jest zawiadomienie na piśmie z 7-dniowym wyprzedzeniem organu nadzoru górniczego, określające lokalizację zamierzonych robót oraz zamierzony czas ich wykonywania (wzór formularza w załączeniu). W innym przypadku wymagana jest koncesja na wydobywanie kopalin.

Nielegalna eksploatacja kopalin skutkuje naliczeniem opłaty podwyższonej w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej.